Công dụng thực sự của bong bóng cá không như quan niệm 300

Cá là một loài động vật rất thú vị. Tất nhiên, không phải vì thịt cá quá ngon, mà đơn giản là vì nó thực sự chứa đựng nhiều bí ẩn. Hầu hết mọi người đã từng chứng kiến việc mổ cá. Với một nhát dao làm bếp và sau đó cẩn thận móc nội tạng của nó ra ngoài, bạn sẽ thấy một bọc lớn màu trắng và hơi trong suốt, gọi là bong bóng cá.

Trong nhiều sách báo hay thậm chí cả lời giảng dạy của phụ huynh và giáo viên, không ít người cho rằng bong bóng là cơ quan được cá sử dụng
Bóng cá tên tiếng anh là: Sim bladder (hoặc fish maw)

Trong nhiều sách báo hay thậm chí cả lời giảng dạy của phụ huynh và giáo viên, không ít người cho rằng bong bóng là cơ quan được cá sử dụng để điều khiển việc ngoi lên và lặn xuống. Mô tả về cơ bản là cá kiểm soát sức nổi của cơ thể bằng cách thay đổi thể tích của cơ quan này, nhằm điều khiển hoạt động nổi và lặn trong nước.

Thậm chí, mọi người đều nghĩ như vậy từ hơn 300 năm trước. Lý thuyết này lần đầu tiên được thảo luận bởi các giáo sư tại Học viện Khoa học ở Florence, Ý, và cuối cùng được Giáo sư Porrelli chính thức đưa ra vào năm 1685. Tuyên bố chi tiết này phù hợp với nhận thức thông thường của chúng ta là con cá làm phình to bong bóng lên để nổi và nén lại để lặn xuống.

Nhưng, lý thuyết này có một sai sót nghiêm trọng. Đó là việc nó đề xuất rằng cá chủ động kiểm soát kích thước của bong bóng để thay đổi sức nổi, mà không giải thích cách cá kiểm soát như thế nào.

Ngày nay, khi giải phẫu bong bóng cá, chúng ta có thể nhận thấy rằng cấu tạo của nó được chia thành 3 lớp. Lớp ngoài là mô sợi, dai và trong suốt, chứa các tinh thể guanin và kín khí. Lớp giữa là mô liên kết gồm các sợi collagen và có tính đàn hồi. Lớp trong cùng là tế bào biểu mô chỉ chứa một số mạch máu.

Trong nhiều sách báo hay thậm chí cả lời giảng dạy của phụ huynh và giáo viên, không ít người cho rằng bong bóng là cơ quan được cá sử dụng
Mạch máu trên bóng cá

Có thể thấy rằng, toàn bộ bong bóng cá hoàn toàn không có mô cơ. Do đó, cá không thể chủ động thay đổi kích thước của bong bóng. Lúc này, một giả thuyết khác được đặt ra là: Liệu cá có thể bơm hơi và xì hơi qua các cơ quan khác hay không?

Điều này có thể được kiểm chứng thông qua kinh nghiệm sống đơn giản. Khi chúng ta tự mổ cá hoặc xem người khác mổ cá, dễ dàng nhận thấy rằng phần bong bóng lấy ra từ bụng cá không những còn nguyên vẹn mà thậm chí sẽ không bị rò rỉ hơi. Nó chỉ xẹp xuống sau khi được nấu chín. Điều này cho thấy rằng bong bóng của nhiều loài cá nước ngọt không có các đường ống để đẩy hoặc thoát khí ra một cách nhanh chóng.

Trên thực tế, bóng cá được chia thành hai phần, thắt nút ở giữa. Phần trước nhỏ hơn, nối với đường tiêu hóa. Một số loài cá thực sự có thể thở qua bong bóng, nhưng với tốc độ rất chậm. Theo tính toán, phải mất 4 giờ để bơm đầy khí vào bóng cá hồi một cách nhân tạo, tốc độ này rõ ràng không thể đáp ứng nhu cầu nổi và lặn liên tục của chúng.

Một vấn đề khác cũng đánh đổ quan niệm phổ biến về bóng cá, đó là theo lý thuyết cổ điển, cá cần bổ sung không khí vào khi nổi và thải không khí ra ngoài trong quá trình lặn. Tuy nhiên trong thực tế, cá không thể hít không khí ở trong nước và cũng không nhả bọt khí ra khi lặn.

Trong nhiều sách báo hay thậm chí cả lời giảng dạy của phụ huynh và giáo viên, không ít người cho rằng bong bóng là cơ quan được cá sử dụng

Điều khó giải thích hơn nữa là khi cá chết, nhiều loài cá nước ngọt sẽ hếch bụng lên và nổi xác lên mặt nước. Điều này không giống với sự thối rữa và sinh ra khí trong cơ thể động vật thông thường sau khi chết đuối.

Trong một số hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp, chẳng hạn như chích điện hoặc dùng thuốc độc, những phương pháp này có thể giết chết cá trong thời gian ngắn hoặc thậm chí là ngay lập tức. Vậy những con cá chết này làm sao kiểm soát và thay đổi được thể tích của bong bóng để nổi lên trên mặt nước.

Trên thực tế, để bơi lội tung tăng trong nước, cá chủ yếu dựa vào chuyển động của vây ngực và vây bụng để nổi và lặn trong nước. Mặc dù bong bóng không có khả năng chủ động điều chỉnh, nhưng nó có tác dụng mang lại sự ổn định, giảm trọng lực, khiến cá có thể lơ lửng ở một độ sâu nhất định mà không cần phải bơi. Nhờ đó tiết kiệm được rất nhiều năng lượng.

Khi cá lặn do chuyển động của vây, kích thước của bong bóng giảm do áp suất tăng lên và càng chìm xuống sâu thì khả năng nổi càng giảm, sự thay đổi thụ động này có thể giúp cá lặn.

Tương tự như vậy, khi một con cá nổi lên, kích thước của bong bóng tăng lên do áp suất giảm, và càng nổi lên gần mặt nước thì sức nổi càng lớn. Nói một cách đơn giản, vai trò của bong bóng là làm cho tổng thể con cá phù hợp với độ sâu và áp suất ở môi trường sống của nó.

Có thể nói, đối với hầu hết các loài cá, vai trò của bong bóng không phải là bộ phận nâng chủ động điều khiển sự lên xuống, mà là cơ quan điều tiết để nó có thể thích ứng với tầng nước nơi chúng sống thông qua việc hút và thải khí một cách chậm chạp và từ tốn.

Nhưng đối với cá sống ở tầng đáy, vai trò của bong bóng là tương đối nhỏ và nó thường bị suy thoái. Những loài cá khác thường phải bơi nhanh trong thời gian dài thì bong bóng cũng kém phát triển hơn.

Đối với một số loài cá sống ở vùng nước cực nông, chúng có thể không cần bong bóng để điều chỉnh độ nổi. Một số loài như cá phổi Châu phi, để sống sót qua mùa khô thường chui xuống bùn để ngủ. Lúc này, bong bóng có thể đóng vai trò tương tự như “lá phổi”.

Trong nhiều sách báo hay thậm chí cả lời giảng dạy của phụ huynh và giáo viên, không ít người cho rằng bong bóng là cơ quan được cá sử dụng
Đây là nguyên liệu chế biến món ăn khá hấp dẫn

Một số loài thì sử dụng bong bóng làm công cụ để đi tán tỉnh nhau. Chúng có thể tạo ra âm thanh lớn bằng việc ma sát giữa bong bóng với các cơ và đốt sống. Một số loài thì tiến hóa để bong bóng trở nên to và dầy hơn, cuối cùng trở thành nguyên liệu nấu ăn tuyệt hảo.

FOODNK